Sprawozdanie z Międzynarodowego Sympozjum zorganizowanego z okazji 50. rocznicy śmierci prof. Jana Czochralskiego

z poparciem Komitetu Badań Naukowych

Z inicjatywy Polskiego Towarzystwa Wzrostu Kryształów afiliowanym przy Instytucie Technologii Materiałów Elektronicznych i z udziałem wielu instytucji w Polsce i zagranicą, a w szczególności z poparciem Komitetu Badań Naukowych zorganizowaliśmy międzynarodowe sympozjum naukowe z sesją w Toruniu i Kcynii.

W sympozjum uczestniczyło sto kilkadziesiąt osób z kraju i z zagranicy (Francja, Niemcy, Rosja, Czechy, Belgia, Japonia).

Honorowy patronat nad tym Sympozjum objął Prezydent Rzeczpospolitej Aleksander Kwaśniewski, nawiązując w ten sposób do przedwojennego patronatu jakim Prezydent Ignacy Mościcki objął prace organizacyjne i naukowe prof. Jana Czochralskiego. Uważa się, że w ten sposób powinny umilknąć niepotrzebne spory na temat osoby i działań Czochralskiego. Drugim ważnym wydarzeniem był aktywny udział Rektora Politechniki Warszawskiej i władz Politechniki, na terenie której prof. Czochralski spędził swoje lata pracy w Polsce.

Pierwszego dnia (26 kwietnia 2003 r.), w Toruniu, w Instytucie Fizyki i Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, odbyła się część naukowa Sympozjum, za którą odpowiadała prof. Hanna Męczyńska. Wygłoszono 9 referatów i przedstawiono 35 plakatów ukazujących różne aspekty hodowli monokryształów metodą Czochralskiego i własności materiałów tak otrzymanych (pokazano m.in. niebieski laser!). Życiorys prof. Czochralskiego przedstawił prof. Krzysztof Kurzydłowski z Wydziału Inżynierii Materiałowej Politechniki Warszawskiej (Rektor PW był współautorem wykładu) chlubiącego się kontynuowaniem tradycji i prac przedwojennego Instytutu Metalurgii i Metaloznawstwa utworzonego przez Czochralskiego. Było to pierwsze publiczne i oficjalne wystąpienie przedstawiciela Politechniki Warszawskiej w tak ważnej dla nas, Polaków, sprawie. Lody wieloletniej niechęci wobec Czochralskiego ze strony Politechniki zdają się być ostatecznie przełamane. Jest to ważne wydarzenie, nawet, jeśli wynika tylko z prostej zmiany pokoleń. Wieczorne przyjęcie w Pałacu Dąbskich uświetnił smyczkowy Kwartet Toruński.

Ważną osobistością był przewodniczący obradom dr Detlef Klimm, wiceprezes Niemieckiego Towarzystwa Wzrostu Kryształów, które aktywnie promuje w Niemczech osobę Jana Czochralskiego. To przecież w Berlinie Jan Czochralski opracował metodę pomiaru szybkości krystalizacji wykorzystaną później do otrzymywania monokryształów.

Trzecią ważną osobistością był prof. Tsuguo Fukuda z Uniwersytetu Tohoku w Sendai. w Japonii, V-ce prezes Azjatyckiego Towarzystwa Wzrostu Kryształów (ASCGT) i twórca Nagrody im. Jana Czochralskiego złożonej z pozłacanego Medalu i dyplomu.

Warto podkreślić fakt licznego udziału w tej części Sympozjum młodzieży z Kcyni, oraz członków rodziny prof. Czochralskiego, zaproszonych gości którzy mogli tak licznie przybyć dzięki fundatorom Sympozjum.

W materiałach Sympozjum znalazła się też, ufundowana przez Urząd Gminy i Miasta Kcyni, książeczka o prof. Janie Czochralskim pióra Pawła Tomaszewskiego. W tej dwujęzycznej publikacji specjalnie przygotowanej przez Instytut Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych PAN i Oficynę Wydawniczą ATUT, znalazły się: życiorys Profesora i opis początków metody Czochralskiego (nawiązujący do próby wykreślenia nazwiska Czochralskiego z nazwy metody), spis publikacji Czochralskiego i spis jego życiorysów, opis obu medali im. J. Czochralskiego i poprzednich prób jego ustanowienia oraz ponad 50 ilustracji, z których część nigdy dotychczas nie była publikowana.

W niedzielny poranek uczestnicy Sympozjum zostali przewiezieni do Kcyni, rodzinnego miasta Jana Czochralskiego. Tu odbyła się wspomnieniowo-rocznicowa część Sympozjum przygotowana pod kierunkiem prof. Jana Kuranta z miejscowego Liceum Ogólnokształcącego im. K. Libelta. Po uroczystej Mszy św. w kościele NMP złożono wiązanki kwiatów na grobie Profesora i odwiedzono miejsca związane z życiem Profesora. Następnie uczestników Sympozjum ugościła Szkoła Podstawowa im. prof. Jana Czochralskiego (nosząca to imię od 1999 r.). Wygłoszony był okolicznościowy wykład przez Dyrektora Szkoły mgr. Michała Poczobuta. Centralnym punktem programu było odsłonięcie (przez Burmistrza Kcyni, mgr. inż. Tomasza Szczepaniaka i przez najmłodszego potomka Profesora, Adama Nowackiego) i poświęcenie pomnika prof. Jana Czochralskiego. Marzenia i plany autora sprzed kilku lat ziściły się. Przed szkołą stanęło popiersie Profesora dłuta Andrzeja Grodzkiego odlane w brązie w Koninie przez firmę "Fugo-Odlew" i postawione na cokole z czerwonego granitu a ufundowane przez szereg instytucji krajowych i zagranicznych w tym również przez Politechnikę Warszawską i Polskie Towarzystwo Wzrostu Kryształów. Wysłuchaliśmy referatu o Kcyni i Profesorze przygotowanego przez Magdalenę Stachowiak oraz mogliśmy zwiedzić specjalną wystawę i szkolną Izbę Pamięci Profesora (zorganizowana staraniem władz Kcynii, Polskiego Towarzystwa Wzrostu Kryształów i Instytutu Technologii Materiałów Elektronicznych w Warszawie).

Na specjalnym stoisku Poczty Polskiej można było zaopatrzyć się w specjalną widokówkę oraz okolicznościowy datownik pocztowy przygotowany przez władze Kcyni. Warto zauważyć, że jest to już drugi taki datownik poświęcony Profesorowi – pierwszy stosowano podczas Europejskiego Kongresu Krystalograficznego we Wrocławiu w 1986 r.

Na obiad i wręczenie upominków dla organizatorów i zasłużonych gości zaproszono wszystkich do zamku w pobliskim Grocholinie, gdzie w pięknym parku zostaliśmy powitani przez regionalny zespół "Pałuki".

Wdzięczni wszystkim organizatorom i sponsorom wracaliśmy do domów z gościnnej Kcyni pamiętając, że nie wszystko jeszcze zostało zrobione. Prowadzone są nadal badania nad dorobkiem metaloznawczym Czochralskiego a także prace nad odzyskaniem willi "Margowo" wybudowanej przez Profesora a zajmowanej teraz przez osoby niezwiązane z Czochralskimi. Trwają niezwykle trudne rozmowy o powołaniu międzynarodowej kapituły, która przyznawałaby jeden Medal im. Jana Czochralskiego wspólny dla krystalografii, hodowli kryształów i materiałoznawstwa. Mając na uwadze jego międzynarodowy dorobek naukowy nie można teraz zapomnieć, że Jan Czochralski był Polakiem i polskim uczonym.

Pragniemy również, by oprócz pomnika z brązu, możliwe było ufundowanie innego pomnika - Stypendium im. Jana Czochralskiego dla młodych kcynian, przyszłych następców i naśladowców ich wielkiego rodaka. Mamy nadzieje, ze polskie instytucje i osoby prywatne pomogą nam w tej inicjatywie.

Całość uroczystości była zorganizowana dzięki zaangażowaniu wielu instytucji i ludzi z Torunia, Kcynii, Warszawy oraz wielu sponsorom, którym w imieniu Polskiego Towarzystwa Wzrostu Kryształów serdecznie dziękuję. Sympozjum cieszyło się dużym zainteresowaniem ze strony uczestników naukowców i młodzieży i to było satysfakcją dla organizatorów.

Prezes Polskiego Towarzystwa Wzrostu Kryształów
Prof. dr hab. Anna Pajączkowska